© 2016 İTÜNOVA TTO

Şehir merkezlerinde yeni meydan uygulamaları...

Çok değişkenli sayısal değerlendirme yöntemi ile İstanbul meydanlarının mekânsal niteliklerini ve karakteristik özelliklerini 7 faktör ile tanımlanıyor ve bu 7 faktörü toplamda 38 gösterge ile ölçülüyor.

İstanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü akademisyenlerinden Doç. Dr. Fatih Terzi, geliştirdiği ‘çok değişkenli sayısal değerlendirme yöntemi‘ ile İstanbul meydanlarının mekânsal niteliklerini ve karakteristik özelliklerini 7 faktör ile tanmlıyor ve bu 7 faktörü toplamda 38 gösterge ile ölçüyor.

Meydanlar kentlerin karakteristik açık alanlarıdır ve insanların bir araya gelerek kentsel yaşam aktivitelerini gerçekleştirdiği, canlı, erişilebilirliği yüksek, sıra dışı mekânsal karakterleri ve mimari tasarım ögeleri olan alanlardır. Bu çerçevede, bir meydanın diğer kentsel açık alanlardan ve işlevlerden farklı olarak belirli mekânsal niteliklerinin ve karakteristik özelliklerinin bulunması, o meydanın özgünlüğüne ve çekiciliğine katkı sunmaktadır.

Meydanlar, geçmişten gelen kent mirasının günümüzde yansımalarını gördüğümüz ve toplulukların sosyo-kültürel motiflerini yansıtan en önemli kamusal alanlardır. Antik dönemlerden bu yana insanların karşılıklı etkileşimde bulunduğu ve kentsel yaşam aktivitelerini gerçekleştirdiği meydanlar, sıra dışı mekânsal karakterleri ve mimari tasarım unsurları ile tarih boyunca kentsel ve sosyo-kültürel dokunun yansımalarını içermiştir. Oldukça köklü bir geçmişe sahip olan ve pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan İstanbul, mimarlık ve sanat tarihi açısından benzersiz özelliklere sahip meydanları ile tüm dünya kentleri arasında büyük bir potansiyele sahiptir. İstanbul’un sahip olduğu bu benzersiz kültürel miras değerlerinin uygun uygulama araçlarıyla (restorasyon, rehabilitasyon, yeniden canlandırma vb.) ve titizlikle yapılacak çalışmalarla kente kazandırılması, sahip olduğu potansiyel değeri en üst düzeye taşıması açısından son derece önemli ve gereklidir.

7 Faktör ve 38 Gösterge ile İstanbul’un Meydanları

Bu çalışmada, meydanların mekânsal niteliklerini ve karakteristik özelliklerini 7 faktör ile tanımlayan ve bu 7 faktörü toplamda 38 gösterge ile ölçen “çok değişkenli sayısal değerlendirme yöntemi” ortaya konmuştur. Her bir faktör için tanımlanan göstergeler (değişkenler) 1 ile 10 arasında değişen ölçekte uzmanlar tarafından puanlandırılmış ve daha sonra bu puanlara bağlı olarak bir “meydan potansiyel indeksi” geliştirilmiştir. Bu indekste faktörler eşit ağırlıklı olarak kabul edilmiştir. Meydan potansiyel indeksi, bir meydanı Tarihi-Kültürel Miras Zenginliği ve Kimlik, Fonksiyonel Çeşitlilik, Erişilebilirlik, Canlılık ve Mekânsal Nitelik temalarına göre değerlendirilmesini sağlayan sayısal değerlendirme yöntemidir.

Geliştirilen indekste, toplamda en yüksek puanı alan meydan, yüksek düzeyde tarihi ve kültürel miras zenginliğine ve fonksiyonel çeşitliliğe sahip olan, erişilebilirliği ve mekânsal niteliği yüksek olan meydanları tanımlamaktadır. İndeks aynı zamanda bağımsız tematik sıralama yapılmasına da olanak vermektedir. Örneğin sadece tarihi ve kültürel mirası zengin olan alanların sıralaması, ya da en canlı meydanların sıralaması, erişilebilirliği en yüksek meydanlar, en yüksek fonksiyonel çeşitliliğe sahip meydanlar gibi.

Bu bağlamda, bu çalışmayla İstanbul’un farklı tarihi ve kültürel miras özelliklerinin görüldüğü Fatih, Üsküdar ve Eyüp ilçelerinde farklı tipolojik, karakteristik ve dönemsel özellik gösteren bölgelerde (46 bölge) kentsel meydan potansiyelinin nasıl tespit edileceğine yönelik bir sayısal değerlendirme yöntemi önerilmektedir. Ortaya konan sayısal değerlendirme yöntemi 38 göstergeden oluşan toplam 7 faktöre bağlı bir indeks kurgusuna dayanmaktadır.

Önerilen yöntemde kullanılan faktörler şunlardır: 1) Ulaşım ve Erişilebilirlik, 2) Konveks Büyüklük, 3) Yapılaşmış Çevre, 4) Kullanım Amacı ve Yoğunluk, 5) Tipoloji, 6) Peyzaj Karakteri ve 7) Kimlik. Çalışmada potansiyel meydan indeks değerlerinin hesaplanarak 46 bölgenin en yüksek potansiyelden en düşük potansiyele doğru sıralanması hedeflenmektedir. Daha sonra, yüksek potansiyele sahip meydanlardan 15 tanesi üzerinde örnek amaçlı, meydan tasarım/iyileştirme ve öneri geliştirme çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Bu çalışma, meydan geliştirme, tasarım ve iyileştirme çalışmaları için kısıtlı bütçe, zaman, emek ve ekipman faktörleri çerçevesinde en uygun meydanın belirlenmesinde karar vericilere yönelik “karar destek sistemi” için altlık sunmaktadır. Ayrıca, mevcut kentsel boşlukların kentsel meydan olarak işlev kazanabilmesi için gerekli müdahalelerin/iyileştirmelerin tespit edilmesine ve uygulanmasına olanak sağlayacaktır.

315 bilim insanı,
250 sanayi işbirliği ve
74 patent başvurusu
ile inovasyonun merkezindeyiz.

İTÜNOVA TTO ile teknolojinin gelişiminden haberdar olmak için bizi takip edin.